Recep Dönmez, Doğan Demir

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB), Türkiye Sağlık Veri Araştırmaları  ve Yapay Zekâ Uygulamaları Enstitüsü (TÜYZE) ile Ege Üniversitesi arasında tesis edilen iş birliği süreci kapsamında çalışma toplantısı yapıldı.

Sağlıkta yapay zekâ ve veri bilimi alanında stratejik iş birliklerinin değerlendirildiği toplantıda, kıatılımcılar ulusal ihtiyaçların karşılanmasına yönelik yürütülen ve yürütülmesi planlana güdümlü stratejik projeler hakkında bilgilendirildi. Program kapsamında ayrıca sağlık teknolojileri alanında faaliyet gösteren Probel ve Hevi AI şirketleri de ileri teknolojiye dönük çalışmalarını ve olası iş birliği fırsatlarını katılımcılarla paylaştı.

İstanbul Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümünden Doç. Dr. Mehmet Baysan’ın kolaylaştırıcılığında gerçekleştirilen etkinliğe çok sayıda akademisyen ve öğrenci katıldı. Kurumlar arasında ortak bir çalışma kültürünün inşa edilmesi gerektiğine dikkat çeken Baysan, “Beraber iş yapmak için öncelikle ortak bir dil geliştirmemiz gerekiyor. Ortak dil geliştirdikten sonra hedeflerimizi belirleyecek ve bu hedeflere yönelik odaklı çalışma toplantıları gerçekleştireceğiz. Ancak bu sayede birlikte çalışabilir ve çok daha büyük projelere imza atabiliriz” dedi.

Ege Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Aydoğan Savran, konuşmasına yapay zekanın tarihsel gelişimine değinerek başladı. Prof. Dr. Savran, kendisinin ve Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı’nın Elektrik-Elektronik Mühendisliği kökenli olduğunu hatırlatarak, “Bizim yapay zekayla ilişkimiz 1990’lı yıllara, İTÜ’deki doktora dönemlerimize dayanıyor. O yıllarda karşılaştığımız yapay sinir ağları, bugün derin öğrenmenin ana araçlarından biri haline geldi. Kontrol ve biyomedikal mühendisliği gibi alanlarda bu teknikleri o dönemde de kullanıyorduk. 2000’li yıllarda derin ağlar ortaya çıkıncaya kadar endüstriyel uygulamalarda bir duraksama yaşanacak gibi görünse de bugün artık “yapay zekâ çağı” diyebileceğimiz bir noktadayız. Sosyal bilimler dahil hiçbir sektörün kaçamayacağı temel bir araçla karşı karşıyayız” diye konuştu.

“Süper zekaya doğru giden sürecin önünde bir engel yok”

Mevcut teknolojinin henüz “Dar Yapay Zekâ” (Narrow AI) seviyesinde olduğunu ve ChatGPT gibi gelişmiş dil modellerinin de bu sınıfta yer aldığını belirten Prof. Dr. Savran, teknolojinin geleceğine dair şu öngörülerde bulundu:

“Gelecekte yapay zekanın insan zekasını yakalaması ve ardından ‘Süper Zekâ’ kategorisine geçmesi bekleniyor. Teknik olarak bakıldığında, oraya gitmesini engelleyecek hiçbir bariyer görünmüyor. Bu dinamizmi doğru okuyan Sağlık Bakanlığımızı tebrik ediyorum. Bir ülke için savunma ve sağlık, bu teknolojilerin lokomotif sektörleridir. Savunma sanayisinde ülkece belli bir noktaya geldik; şimdi aynı büyük gayreti, yerli ürün ve yapay zekâ kullanımıyla sağlıkta da görüyoruz.”

TÜYZE ve Ege Üniversitesi İş Birliği

TÜSEB Yönetim Kurulu Üyesi ve TÜYZE Başkanı Prof. Dr. Hakkı Muammer Karakaş, TÜYZE’nin Ege Üniversitesi yerleşkesinde faaliyet göstermesinin İzmir’in araştırma kapasitesine katkı sunacağına ve bölgede yetişen nitelikli insan gücünden en üst düzeyde faydalanılmasını sağlayacağına dikkat çekti. Prof. Dr. Karakaş, bu stratejik hamlenin ve Türkiye’nin sağlıkta teknolojik bağımsızlık hedefinin altını çizdi.

Prof. Dr. Karakaş, “Biz, TÜYZE’yi  Sağlık Bakanımız Prof. Dr. Kemal Memişoğlu’nun tensipleriyle İzmir’e naklettik. Ege Üniversitesi de alicenaplıkla bizi bünyesine kabul etti. Bu durum, Bakanlık ve TÜSEB açısından çok radikal bir karardır. Çünkü biliyorsunuz Bakanlığın ve TÜSEB’in birçok birimi Ankara’da ve TÜSEB Başkanlığı gibi çok az birimi ise İstanbul’dadır. Ancak biz İzmir’in, coğrafi ve kültürel özellikleri nedeniyle sağlık veri teknolojileri alanında yüksek katma değer yaratmamıza yardımcı olacağını düşünüyoruz. Bu katkı sadece İzmir ve çevresiyle sınırlı kalmayacak. TÜYZE bünyesinde oluşturacağımız yüksek performanslı hesaplama merkezi ile tüm Türkiye’ye hizmet vereceğiz “  dedi.

“METRA ile mamografi değerlendirme süreçlerine yapay zekâ desteği”

Prof. Dr. Ahu Pakdemirli, TÜYZE bünyesinde yürütücülüğünü üstlendiği projelerden tüberküloz triyaj sistemi ve yapay zekâ destekli ulusal mamografi karar destek sistemi METRA hakkında bilgi verdi. Prof. Dr. Pakdemirli, METRA projesinin çıkış noktasının Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) bünyesinde yürütülen yaygın mamografi taramaları olduğunu ifade etti. Türkiye’nin dört bir yanında, yılda 1,2 milyon kadına mamografi taraması yapıldığını ve bu sayının her geçen gün arttığını belirten Prof. Dr. Pakdemirli, “Bu durum radyologların iş yükünü artırıyor. Çünkü Avrupa standartlarına göre değerlendirmede çift göz uzman okuması isteniyor. Bu nedenle çok ciddi bir radyolog açığı oluşuyor ve değerlendirme süresi uzuyor. Hepimiz biliriz, bir film çektirdiğimizde bunun bir sonucu bekleme süresi vardır. İşte biz METRA ile bu uzamış süreleri kısaltmayı, radyologların iş yükünü azaltarak verimliliği artırmayı ve ulusal tarama programlarını yapay zekâ destekli karar destek sistemleriyle güçlendirmeyi hedefliyoruz” dedi.

TÜSEB’in yapısı ve vizyonu

TÜSEB Proje Yönetimi ve Destek Daire Başkanlığı’ndan Mehtap Sert, kurumun  ağlık teknolojilerinde üstlendiği stratejik konumu şu sözlerle ifade etti: “TÜSEB, 6569 sayılı kanunla kurulmuş, Sağlık Bakanlığı’nın ilgili bir kuruluşudur. Temel varlık sebebimiz; ülkemize ve tüm insanlığa hizmet etmek amacıyla sağlık bilimi ve teknolojileri alanında aşı, ilaç ve tanı kiti geliştirilmesine öncülük etmektir. Bununla da kalmayıp, ekosistemdeki fikirden ürüne giden tüm süreçleri bizzat yürütme görevini üstleniyoruz. Kamu, özel sektör ve üniversiteler ile stratejik iş birlikleri kurmak en temel hedeflerimiz arasında yer alıyor.”

2026 Yılı Proje Takvimi ve Başvuru Detayları Açıklandı

Konuşmasında araştırmacılar, akademisyenler ve hekimlere yönelik 2026 yılı destek takvimine de değinen Sert, güncel başvuru süreçleri hakkında detaylı bilgiler paylaştı:

B Grubu Projeler: “B grubu projelerimizi bu yıl iki dönem olacak şekilde planladık. İlk dönem başvurularımız sonuçlandı. İkinci dönem başvuruları ise eylül ayı başında açıklanacak; araştırmacılarımız başvurularını bu takvime göre gerçekleştirebilirler.”

A Grubu Projeler ve Mecburi Hizmet Çağrısı: “A grubu projelerimiz 2026 yılı için tek dönem olarak planlanmıştı. Bu projelerin başvuru süreçleri tamamlandı ve sonuçları ilan edildi. Ancak bu grupta şu an sadece mecburi hizmet çağrımız aktif durumda. Mecburi hizmetini ifa eden hekimlerimiz, 30 Haziran’a kadar bu çağrıya başvurularını iletebilirler.”

C ve D Grubu Projeler: “C ve D grupları, neredeyse yıl boyu açık kalan çağrılarımızdan oluşuyor. Şubat ayında çıktığımız bu çağrıda, şu an için eylül sonuna kadar devam edecek bir başvuru süreci öngörülmekte. Özellikle Türkiye Sağlık Veri Araştırmaları ve Yapay Zeka Uygulamaları Enstitümüzün önerdiği çok önemli proje konuları mevcut. Aktif olan bu çağrılar üzerinden başvurular kesintisiz bir şekilde gerçekleştirilebilir.”