EÜ akademik gücünü “Bilim İletişimi” vizyonu ile toplumla buluşturmaya devam ediyor
Prof. Dr. Yararbaş, “Ülkemizde her üç kişiden biri tütün bağımlısı”
Yunus Gökgöz
Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü, “Dünya Sigara Bırakma Günü” dolayısıyla “Bilim İletişimi Etkinlikleri” kapsamında, “Tütün Bağımlılığı” söyleşisi düzenlendi. Enstitü Eğitim Salonu’nda yapılan söyleşiye akademisyenler, idari çalışanlar ve öğrenciler katıldı. Etkinlikte, Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Görkem Yararbaş, tütün bağımlılığının bireysel ve toplumsal boyutlarını bilimsel veriler eşliğinde değerlendirdi.
Sürecin genellikle “Bir kereden bir şey olmaz” düşüncesiyle başladığını söyleyen Prof. Dr. Görkem Yararbaş, “Öncelikle şunu vurgulamak isterim ki, bu tür özel günlerin yalnızca sembolik bir anlam taşıması yeterli değildir. Tütünle mücadeleyi sadece takvimdeki tek bir güne hapsetmek yerine, bu çabayı yılın tamamına yaymak zorundayız. Çünkü farkındalık günlerinin temel amacı, toplumsal bir bilinç oluşturmak ve insanları ortak bir paydada bir araya getirerek bu sorunun görünürlüğünü artırmaktır. Tütün bağımlılığını basit bir ‘alışkanlık’ olarak görmek büyük bir yanılgıdır. Karşımızdaki durum; biyolojik ve psikososyal yönleri olan, insanın işlevselliğini bozan kronik bir hastalıktır. Bağımlılık, sadece bedeni ve ruh sağlığını tahrip etmekle kalmaz, kişinin sosyal yaşamını da sekteye uğratır. Bu süreç genellikle o masum görünen ‘bir kereden bir şey olmaz’ düşüncesiyle başlar ve maalesef kişiyi zamanla içinden çıkılması zor bir sarmala çeker. Bu hastalığın izlerinin yaşam boyu sürebileceğini unutmamak gerekir” dedi.
“Bağımlılıkta herkes risk altındadır”
Prof. Dr. Görkem Yararbaş, “Ülkemizdeki tabloya baktığımızda durumun ciddiyeti daha net anlaşılıyor. Türkiye’de tütün kullanım oranları hâlâ korkutucu düzeyde yüksek. Pratikte her üç kişiden biri, erkeklerde ise her iki kişiden biri sigara içiyor. Bu korkunç bir oran. Üstelik bu durum sadece içenleri değil, pasif maruziyet yoluyla toplumun neredeyse tamamını etkiliyor. Burada çok önemli bir yanlış algıyı düzeltmek istiyorum. Bağımlılıktan doğuştan korunmuş, ayrıcalıklı bir kişi yoktur. ‘Ben çok bilgiliyim, iradem güçlüdür, bana bir şey olmaz’ düşüncesi bilimsel olarak doğru değildir. Bağımlılığın belirli bir kişilik tipi yoktur ve herkes risk altındadır. Biyolojik altyapı, madde kullanımıyla birlikte oluşur; bu nedenle bağımlılığı bir ‘irade zayıflığı’ olarak etiketlemek yanlıştır” diye konuştu
“Dumansız hava sahası kalp krizi riskini azaltıyor”
Nikotinin kişi üzerindeki etkisini anlatan Prof. Dr. Görkem Yararbaş, “Nikotin, düşük dozlarda uyarıcı etki gösterirken, doz arttığında sedatif yani baskılayıcı bir etkiye bürünebilir. Bu değişken yapı, kişinin sigarayla kurduğu ilişkiyi pekiştirir ve bağımlılığı derinleştirir. Bırakma süreci ise elbette kolay değildir. Tütün bağımlılığında yoksunluk kişinin günlük işlevselliğini ciddi derecede bozar. En kötü tarafı, kişinin günlük işlevselliğini bozmasıdır. Odaklanma güçlüğü ve iştah artışı gibi belirtiler haftalarca sürebilir ve bunlar çoğu zaman ‘gizli nüks nedenleri’ olarak karşımıza çıkar. Tehlikenin bir de görünmeyen yüzü var. Çevresel duman. Bir sigara 5-6 dakikada içilip bitse de o dumanın etkisini saatlerce solursunuz. Toplam zarara baktığımızda çok ciddi bir tablo ortaya çıkar. Nitekim dumansız hava sahası uygulamalarının hayata geçtiği ülkelerde kalp krizi kaynaklı ölümlerdeki düşüş, bunun en net bilimsel kanıtıdır” dedi
“Elektronik sigara bir kurtuluş yolu değildir”
Elektronik sigara gibi ürünlerin bir kurtuluş yolu olmadığını söyleyen Prof. Dr. Görkem Yararbaş, “Ürün değiştirmek tütün bağımlılığını bitirmiyor. Aksine, bu cihazlar çoğu zaman hem sigaranın hem de elektronik ürünün birlikte kullanıldığı ‘çift kullanıma’ yol açıyor. İnsanlar mekanına göre farklı ürün kullanıyor ama bağımlılık aynen devam ediyor. Artık 1970’lerde yaşamıyoruz. Tütün karşıtı söylemi sadece ‘Sigara içme, akciğer kanseri olursun’ düzeyine indirgemek bugünün gerçekleriyle örtüşmüyor. Sigara içmenin, sağlığınızla ilgili sayısız ve anlamsız riski beraberinde getirdiğini artık çok net biliyoruz. Bu, genel bir sağlık riski meselesidir ve mücadelemiz de bu ciddiyetle sürmelidir” diye konuştu.
