{"id":7874,"date":"2022-04-12T04:11:00","date_gmt":"2022-04-12T04:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.euegeajans.com\/?p=7874"},"modified":"2022-04-12T08:47:50","modified_gmt":"2022-04-12T08:47:50","slug":"eude-kirgiz-yazi-dilinin-ortaya-cikisi-konusuldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/2022\/04\/12\/eude-kirgiz-yazi-dilinin-ortaya-cikisi-konusuldu\/","title":{"rendered":"E\u00dc\u2019de \u201cK\u0131rg\u0131z Yaz\u0131 Dilinin Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131\u201d konu\u015fuldu"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">Hatice Billur Acar \u2013 \u00d6zlem \u00d6zcan<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ege \u00dcniversitesi (E\u00dc) T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan \u201cKariyer S\u00f6yle\u015fileri\u201d kapsam\u0131nda \u201cSiyaset ve Toplum \u0130li\u015fkileri \u00c7er\u00e7evesinde K\u0131rg\u0131z Yaz\u0131 Dilinin Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131\u201d konulu s\u00f6yle\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u00c7evrimi\u00e7i olarak d\u00fczenlenen s\u00f6yle\u015finin moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc E\u00dc T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc T\u00fcrk Dili ve Leh\u00e7eleri Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. \u0130brahim \u015eahin yapt\u0131. S\u00f6yle\u015fiye konu\u015fmac\u0131 olarak K\u0131rg\u0131zistan &#8211; T\u00fcrkiye Manas \u00dcniversitesi T\u00fcrkoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Burul Sag\u0131nbayeva kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u0131rg\u0131z T\u00fcrklerinin tarih boyunca di\u011fer T\u00fcrk boylar\u0131 gibi de\u011fi\u015fik alfabeleri kulland\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. Burul Sag\u0131nbayeva, \u201cBug\u00fcnk\u00fc bilgilere g\u00f6re K\u0131rg\u0131z T\u00fcrklerinin kulland\u0131\u011f\u0131 ilk alfabe, \u00a0eski T\u00fcrk Runik yaz\u0131s\u0131, yani Orhun \u2013 Yenisey alfabesidir. K\u0131rg\u0131z T\u00fcrkleri, 6\u2019nc\u0131 ve 8\u2019inci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda Runik alfabesini kullan\u0131rken, \u00a08\u2019inci y\u00fczy\u0131lda Uygur alfabesine ge\u00e7tiler.\u00a0 10\u2019uncu y\u00fczy\u0131ldan 20\u2019nci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fine kadar ise Arap alfabesini kulland\u0131lar\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Prof. Dr. Sag\u0131nbayeva, \u201cEskiden K\u0131rg\u0131zlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde, G\u00fcney Sibirya&#8217;da, Altay&#8217;da, Yenisey&#8217;de en eski yaz\u0131tlar\u0131n bulunmas\u0131, K\u0131rg\u0131zlar\u0131n da bu t\u00fcr yaz\u0131tlarla ilgisi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Eski T\u00fcrk yaz\u0131tlar\u0131 konusunda uzman olan S.E. Malov, Yenisey yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n eski K\u0131rg\u0131zlar ve onlar\u0131n zengin k\u00fclt\u00fcrleri hakk\u0131nda yeterli bilgi veren yaz\u0131l\u0131 bir kaynak oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. K\u0131rg\u0131zlar\u0131n herhangi bir devlet, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 yaratmad\u0131\u011f\u0131 ve eski yaz\u0131l\u0131 an\u0131tlarla ilgilerinin olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki ideolojik g\u00f6r\u00fc\u015f, onlar\u0131n tarihlerini ve yaz\u0131l\u0131 an\u0131tlar\u0131n\u0131 incelemelerine izin vermemi\u015ftir. Konuyu g\u00fcndeme getiren bilim insanlar\u0131, milliyet\u00e7i ve \u0131rk\u00e7\u0131 damgas\u0131 yemi\u015flerdir\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u0131rg\u0131z T\u00fcrklerinin, Sovyet d\u00f6neminin ilk y\u0131llar\u0131nda di\u011fer T\u00fcrk boylar\u0131 ile ortak bir Arap alfabesi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Prof. Dr. Sag\u0131nbayeva \u201c1923 ve 1924 y\u0131llar\u0131nda Sovyet h\u00e2kimiyeti i\u00e7erisindeki b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk boylar\u0131 i\u00e7in Arap alfabesi temelinde d\u00fczenlenmi\u015f alfabeler kabul edildi. Bu ad\u0131mlar\u0131n temelinde T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n dilini ve k\u00fclt\u00fcrel birli\u011fini birbirinden uzakla\u015ft\u0131rmak yat\u0131yor. Art\u0131k Orta Asya&#8217;da Kazak T\u00fcrk\u00e7esi, K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00e7esi ifadeleri kullan\u0131lm\u0131yor. Kazak\u00e7a, K\u0131rg\u0131zca, Tatarca gibi farkl\u0131 farkl\u0131 yeni milli diller olu\u015fturuldu\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u0131rg\u0131z alfabesi haz\u0131rlan\u0131rken Rus\u00e7an\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Prof. Dr. Sag\u0131nbayeva, \u201cK\u0131rg\u0131z alfabesi haz\u0131rlan\u0131rken, K\u0131rg\u0131z dilinin do\u011fal i\u00e7yap\u0131s\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131, Rus dilinin kurallar\u0131n\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlar var. \u0130mla kurallar\u0131 da Rus bilim adamlar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve kabul edilmi\u015f. Bu durum, hem yaz\u0131 dili ile konu\u015fma dilinin aras\u0131ndaki farklar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015f, hem de K\u0131rg\u0131z dilinin \u00f6\u011freniminde pek \u00e7ok zorluklar\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00e7esinin resm\u00ee dil olarak ilan edilmesi konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar 1980&#8217;li y\u0131llar\u0131n ortas\u0131nda ba\u015flad\u0131. K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00e7esinin resmi dil olma meselesi a\u00e7\u0131k\u00e7a ele al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131ktan sonra devlet otoritelerinin de deste\u011fiyle, K\u0131rg\u0131z ayd\u0131nlar\u0131 ve dil bilimcileri taraf\u0131ndan, kullan\u0131m alanlar\u0131 yeterince daralan K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00e7esinin sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flat\u0131ld\u0131. \u00d6zel bir komisyonun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 neticesinde taslaklar haz\u0131rland\u0131 ve 1989 y\u0131l\u0131nda K\u0131rg\u0131z parlamentosunda K\u0131rg\u0131z Dil Kanunu kabul edildi. Kanunun kabul\u00fc ile birlikte K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00e7esi, devletin t\u00fcm alanlar\u0131nda resmi dil olarak kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-7874 gallery-columns-2 gallery-size-medium'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14-300x169.jpg\" class=\"attachment-medium size-medium\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14-1280x720.jpg 1280w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-14.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"169\" src=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8-300x169.jpg\" class=\"attachment-medium size-medium\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8-1280x720.jpg 1280w, https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-8.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hatice Billur Acar \u2013 \u00d6zlem \u00d6zcan Ege \u00dcniversitesi (E\u00dc) T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan \u201cKariyer&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7875,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99,1,70],"tags":[],"class_list":["post-7874","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim","category-gncl","category-kampus"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13.jpg",1920,1080,false],"thumbnail":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-300x169.jpg",300,169,true],"medium_large":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-768x432.jpg",640,360,true],"large":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-1024x576.jpg",640,360,true],"1536x1536":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-1536x864.jpg",1536,864,true],"2048x2048":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13.jpg",1920,1080,false],"newsphere-slider-full":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-1280x720.jpg",1280,720,true],"newsphere-featured":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-1024x576.jpg",1024,576,true],"newsphere-medium":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/unnamed-file-13-720x380.jpg",720,380,true]},"author_info":{"display_name":"Editor","author_link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/author\/editor\/"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/category\/egitim\/\" rel=\"category tag\">E\u011fitim<\/a> <a href=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/category\/gncl\/\" rel=\"category tag\">G\u00fcncel<\/a> <a href=\"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/category\/kampus\/\" rel=\"category tag\">Kamp\u00fcs<\/a>","tag_info":"Kamp\u00fcs","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7874"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7878,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7874\/revisions\/7878"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}