{"id":29035,"date":"2025-07-01T05:18:00","date_gmt":"2025-07-01T05:18:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.euegeajans.com\/?p=29035"},"modified":"2025-07-01T07:21:59","modified_gmt":"2025-07-01T07:21:59","slug":"nejdet-bozkurt-proje-ile-endemik-likya-salebini-koruyarak-neslinin-devam-etmesini-saglayacagiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/2025\/07\/01\/nejdet-bozkurt-proje-ile-endemik-likya-salebini-koruyarak-neslinin-devam-etmesini-saglayacagiz\/","title":{"rendered":"Nejdet Bozkurt, \u201cProje ile endemik Likya salebini koruyarak, neslinin devam etmesini sa\u011flayaca\u011f\u0131z\u201d"},"content":{"rendered":"

Egeli bilim insan\u0131\u00a0Bozkurt\u2019tan, yok olman\u0131n e\u015fi\u011findeki Likya salebini korumaya y\u00f6nelik proje<\/strong><\/p>\n

Ege \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc doktora \u00f6\u011frencisi Nejdet Bozkurt, 20 y\u0131ld\u0131r T\u00fcrkiye orkideleri \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.\u00a0Ayn\u0131 zamanda Ege \u00dcniversitesi ve Akdeniz Koruma Derne\u011fi i\u015fbirli\u011fi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201cEndemik orkide t\u00fcrlerimizden Ophrys lycia\u2019n\u0131n in-vitro ko\u015fullarda \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 ve korunmas\u0131\u201d projesinin de y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstleniyor.\u00a0Proje ile Likya salebinin (Ophrys Lycia) orta vadede canl\u0131 olarak do\u011fal ko\u015fullarda korunmas\u0131 uzun vadede ise polen ve tohum \u00f6rnekleri ile Ulusal Gen Bankas\u0131\u2019nda saklanmas\u0131 hedefleniyor.<\/p>\n

\"\"Proje hakk\u0131nda bilgi veren Nejdet Bozkurt \u201cLikya salebi t\u00fcr\u00fcn\u00fcn koruma yakla\u015f\u0131m\u0131, kontroll\u00fc \u00e7apraz tozla\u015fma ile tohum elde edilmesi, tohumlar\u0131n k\u00fclt\u00fcre al\u0131n\u0131p \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131, \u00e7o\u011falt\u0131lan bireylerin do\u011faya adaptasyonu gibi a\u015famalar\u0131 i\u00e7eriyor. Proje, elde edilen tohum ve polenlerin Ulusal Gen Bankas\u0131\u2019nda muhafazas\u0131 gibi yeni ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir yakla\u015f\u0131m getiriyor. \u00dc\u00e7 y\u0131l boyunca do\u011fal ya\u015fam ortam\u0131nda bulunan bitkiler kay\u0131t alt\u0131na al\u0131narak, aralar\u0131ndan se\u00e7ili bitkiler yapay olarak tozla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p tohum elde edildi. B\u00f6ylece, t\u00fcre ait en \u00f6nemli genetik kaynaklardan biri Ege \u00dcniversitesi Botanik Bah\u00e7esi ve Herbaryum Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019nde olu\u015fturulan mini tohum bankas\u0131nda koruma alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Proje tamamland\u0131\u011f\u0131nda bu tohumlar Ulusal Gen Bankas\u0131\u2019na aktar\u0131lacak ve gelecekteki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda ve elde edilen tohumlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da\u00a0Likya salebinin yeniden \u00fcretimi i\u00e7in kullan\u0131lacak\u201d dedi.<\/p>\n

T\u00fcr\u00fcn korunmas\u0131 i\u00e7in proje geli\u015ftirildi<\/b><\/p>\n

Botanik bah\u00e7esinde laboratuvar ko\u015fullar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalarda orkidelerin gelece\u011fi i\u00e7in heyecan verici sonu\u00e7lar\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyen Nejdet Bozkurt, \u201c\u00d6zel olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f besiyerlere ekilen orkide tohumlar\u0131 \u00e7imlenmeye ba\u015flad\u0131. Tohumlar\u0131n 0,1-0,2 mm boyutlarda ba\u015flayan yolculu\u011fu 5-6 santimetreye ula\u015fan bitkiciklere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Laboratuvar ortam\u0131nda \u00fcretilen bireyler yava\u015f yava\u015f yumru olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. S\u0131radaki ad\u0131m yumru olu\u015fturan bireylerin \u00f6nce sera ortam\u0131nda geli\u015fmesi ve ard\u0131ndan da do\u011fal ya\u015fam ortamlar\u0131na adaptasyonu olacak. Proje b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131rsa\u00a0Likya salebinin korunmas\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olacak\u201d diye konu\u015ftu<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u201cD\u00fcnyada sadece Kas\u0327 il\u00e7emizde yay\u0131l\u0131s\u0327 g\u00f6steriyor\u201d<\/b><\/p>\n

Likya salebi hakk\u0131nda bilgi veren Nejdet Bozkurt \u201cAd\u0131n\u0131 I\u015f\u0131k \u00fclkesi Likya\u2019dan alan Likya salebinin endemik bir orkide t\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u00fcr. Ophrys lycia 1980 y\u0131l\u0131nda I\u0307svi\u00e7reli botanik\u00e7i Jany Renz taraf\u0131ndan bir k\u00f6y mezarl\u0131\u011f\u0131nda ke\u015ffedilmi\u015ftir. D\u00fcnyada sadece Antalya\u2019n\u0131n Kas\u0327 il\u00e7esinde yay\u0131l\u0131s\u0327 g\u00f6sterir. Likya salebi 40-50 santimetreye kadar boylanabilen \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bir orkide t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Toprak alt\u0131nda iki yumurtams\u0131 yumrusu bulunur. B\u00fcy\u00fck ve g\u00f6steri\u015fli \u00e7i\u00e7eklere sahiptir. \u00c7anak ve ta\u00e7 yapraklar pembesi, meneks\u0327emsi; dudak k\u0131sm\u0131 kahverengi, k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131d\u0131r. Daha \u00e7ok badem teraslar\u0131nda, tas\u0327l\u0131k ve \u00e7al\u0131l\u0131k arazilerde yay\u0131l\u0131s\u0327 g\u00f6sterir. \u00c7i\u00e7eklenme d\u00f6nemi Mart sonu ve Nisan ay\u0131d\u0131r\u201d dedi.<\/p>\n

\"\"\u201cLikya salebinin yay\u0131l\u0131\u015f alanlar\u0131 bir bir yok oluyor\u201d<\/b><\/p>\n

Nejdet Bozkurt, \u201cDo\u011fayla i\u00e7 i\u00e7e olan lahit mezarlar\u0131 ve antik tiyatrolar\u0131 ile \u00fcnl\u00fc\u00a0 \u2018Likya Salebi\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 cennet k\u00f6\u015fesi maalesef turizmin getirdi\u011fi yap\u0131la\u015fmaya yenik d\u00fc\u015ft\u00fc.\u00a0Likya salebinin yay\u0131l\u0131\u015f alanlar\u0131 bir bir yok oluyor, do\u011fadaki birey say\u0131s\u0131 art\u0131k y\u00fczlerle ifade ediliyor. Yumrular\u0131 i\u00e7in do\u011fadan toplanmas\u0131, \u00f6nemli ya\u015fam alanlar\u0131ndan olan mezarl\u0131klarda ot ilac\u0131 kullan\u0131m\u0131 t\u00fcr\u00fcn gelece\u011fini tehdit ediyor. Do\u011fadaki say\u0131s\u0131 y\u00fczlerle ifade edilen Likya salebinin IUCN koruma kategorisi Kritik \/ Critically endangered (CR) olarak g\u00f6steriliyor. T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k 200 orkide t\u00fcr\u00fc bulunuyor ve bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 yumrulu t\u00fcrler. Yumrulu orkidelere halk aras\u0131nda salep deniyor. Renkleri, bi\u00e7imleri ya da yeti\u015ftikleri b\u00f6lgelere g\u00f6re; ar\u0131 salebi, da\u011f salebi, \u00e7ay\u0131r salebi gibi adlarla an\u0131l\u0131yorlar\u201d diye konu\u015ftu<\/p>\n

\u201cS\u0131cak i\u00e7ecek ve dondurma yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor\u201d<\/b><\/p>\n

\u0130lk\u00e7a\u011flardan bu yana orkide yumrular\u0131 toz haline getirilerek \u201csalep\u201d elde edildi\u011fini vurgulayan Nejdet Bozkurt, \u201cSalep, s\u0131cak i\u00e7ecek ve dondurma yap\u0131m\u0131nda k\u0131vam art\u0131r\u0131c\u0131 olarak t\u00fcketiliyor. Salep ve dondurma yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan etken madde bir polisakkarit olan \u2018glucomannan\u2019. Her y\u0131l milyonlarca k\u00f6k orkide yumrusu bu etken madde i\u00e7in do\u011fadan ka\u00e7ak olarak s\u00f6k\u00fcl\u00fcyor. Oysa piyasada uzun y\u0131llard\u0131r salep yerine k\u0131vam art\u0131r\u0131c\u0131 olarak kullan\u0131lan ba\u015fka maddeler var. Salep i\u00e7in orkide yumrular\u0131na ihtiya\u00e7 yok. Her y\u0131l milyonlarca k\u00f6k orkidenin do\u011fada yok olmas\u0131na neden olan ka\u00e7ak s\u00f6k\u00fcmlerin \u00f6n\u00fc al\u0131namazsa yumrulu orkidelerimizin nesli t\u00fckenme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\u201d dedi.<\/p>\n