{"id":28420,"date":"2025-06-04T01:30:00","date_gmt":"2025-06-04T01:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.euegeajans.com\/?p=28420"},"modified":"2025-06-04T08:54:15","modified_gmt":"2025-06-04T08:54:15","slug":"eude-dunden-bugune-turk-dunyasinda-ortak-alfabe-meselesi-konusuldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/2025\/06\/04\/eude-dunden-bugune-turk-dunyasinda-ortak-alfabe-meselesi-konusuldu\/","title":{"rendered":"E\u00dc\u2019de \u201cD\u00fcnden Bug\u00fcne T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131nda Ortak Alfabe Meselesi\u2019\u2019 konu\u015fuldu"},"content":{"rendered":"

Sezen \u0130dil Karadeniz,<\/p>\n

\u00a0Burak G\u00fcm\u00fc\u015fbo\u011fa<\/p>\n

Ege \u00dcniversitesi(E\u00dc) T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fcnde (TDAE) \u201cD\u00fcnden Bug\u00fcne T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131nda Ortak Alfabe Meselesi\u201d adl\u0131 konferans ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u00a0Konferans; T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Sosyal, Ekonomik ve Siyasal \u0130li\u015fkiler Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Vefa Kurban ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan, \u201cT\u00fcrk\u00e7e ve T\u00fcrkiye\u2019nin Artan Politik Ekonomik G\u00fcc\u00fc\u201d isimli projenin etkinlikleri kapsam\u0131nda yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Konferans\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapan T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Abdullah Temizkan, \u201cT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131nda ortak alfabe sorunu \u00f6teden beri konu\u015fulan en \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcrel konulardan biridir.\u00a0 Kurulu\u015fundan beri T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n \u00f6nemli meselelerini g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yan T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde bu meseleyi, konuyu \u00e7ok iyi bilen Prof. Dr. \u0130brahim \u015eahin\u2019den dinlemenin \u00e7ok faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum\u201d dedi.<\/p>\n

\u201cAs\u0131l ama\u00e7, e\u011fitim ve bilimi halka yay\u0131lmak\u201d<\/b><\/p>\n

Alfabe meselenin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f sebebini, ge\u00e7mi\u015fini ve gelece\u011fini de\u011ferlendiren T\u00fcrk Dili ve Leh\u00e7eleri Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. \u0130brahim \u015eahin, \u201cEsasen bu meselenin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 19. asr\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, t\u00fcm T\u00fcrk halklar\u0131 Arap\u00e7a harflerle yaz\u0131p \u00e7iziyordu. Yani ortak bir alfabede oldular, ancak bu alfabeyle T\u00fcrk\u00e7e yazma ve yaz\u0131lanlar\u0131n okunmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrekli sorunlar ya\u015fand\u0131. Bu nedenle kullan\u0131lan alfabenin \u00f6l\u00e7\u00fcnl\u00fc bir yaz\u0131 sistemi olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Ortak Latin alfabesinin kabul\u00fc meselesi, Avrupa\u2019y\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131yan \u0130dil-Ural, Kafkaslar ve Osmanl\u0131 ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131nca dile getirildi. Onlar\u0131n as\u0131l amac\u0131 e\u011fitim ve bilimin halka yay\u0131lmas\u0131yd\u0131. Bu da ancak daha kolay yaz\u0131l\u0131p okunabilen bir yaz\u0131 sistemiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilir\u201d diye konu\u015ftu<\/p>\n

\"\"Prof. Dr. \u015eahin, \u201cOrtak Latin harfleri idealinin arkas\u0131ndan ko\u015fan ayd\u0131nlar\u0131n as\u0131l amac\u0131; birle\u015ftirilecek alfabe \u00fczerinden T\u00fcrk halklar\u0131 aras\u0131nda ortak bir konu\u015fma ve edeb\u00ee dile eri\u015fmektir. 1926 ve 1927 y\u0131l\u0131nda Bol\u015fevik rejimin deste\u011fiyle Bak\u00fc\u2019de d\u00fczenlenen kurultaylarla T\u00fcrk halklar\u0131, ortak bir Latin alfabesine ge\u00e7ti. \u00a0Ancak bu s\u00fcre\u00e7 yaln\u0131z 10 y\u0131l kadar s\u00fcrd\u00fc. 1937-38 y\u0131llar\u0131nda bu kurultaya kat\u0131lan delegelerin hepsi, \u0130nsan Kasab\u0131 Stalin taraf\u0131ndan katledildi. \u00a01939-40 y\u0131l\u0131nda ise Latin harflerine ge\u00e7en T\u00fcrk halklar\u0131, Kiril harflerine ge\u00e7mek zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 sonras\u0131nda, 1991 y\u0131l\u0131ndan itibaren ortak Latin alfabesi konusunda taleplerin yeniden y\u00fckseldi\u011fi, en nihayetinde 2024 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk Cumhuriyetlerinden g\u00f6revli dilcilerin olu\u015fturdu\u011fu bir kurul, 34 harflik ortak Latin harflerini belirledi ve t\u00fcm ilgili kurumlar\u0131n bu alfabeye ge\u00e7mesi konusunda tavsiyede bulunuldu\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n

\u201cTerminoloji birle\u015ftirmesi T\u00fcrk halklar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli\u201d<\/b><\/p>\n

T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n birbirlerini anlamaya ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in t\u00fcm alanlardaki terminolojisini birle\u015ftirmesi gerekti\u011fini vurgulayan Prof. Dr. \u015eahin, \u201cOrtak alfabeye ge\u00e7mek yaln\u0131z bir alfabe meselesi de\u011fildir. Sembolik pek \u00e7ok anlamlar\u0131 vard\u0131r ve T\u00fcrk devletlerinin ortak bir alfabede bulu\u015fmas\u0131n\u0131 istemeyen d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrk halklar\u0131 ortak bir alfabede bulu\u015facaklarsa, bu ancak T\u00fcrk Devletleri \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda, ekonomik, siyasi, askeri, sosyal alanlarda daha fazla i\u015f birlikleriyle ve bu \u00fclkelerin ortaya koyaca\u011f\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131kla m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. O vakit 160 y\u0131ld\u0131r ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyen bu \u00fclk\u00fc hayat bulacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, halkta \u015f\u00f6yle bir kanaat var; sanki ortak alfabeye ge\u00e7ince T\u00fcrk halklar\u0131 birbirlerini anlamaya ba\u015flayacak. Hay\u0131r, yine anlamayacak. T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n birbirlerini anlamaya ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in t\u00fcm alanlardaki terminolojisini birle\u015ftirmesi gerekmektedir. Asl\u0131na bakarsan\u0131z bu konu daha \u00f6nemlidir. Bu nedenle akademik camian\u0131n alfabe meselesini g\u00fcndemde tutmak yan\u0131nda, yapmas\u0131 gereken \u00e7ok daha \u00f6nemli i\u015fler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum\u201d dedi.<\/p>\n

Konu\u015fman\u0131n ard\u0131ndan dinleyicilerden gelen sorular cevapland\u0131r\u0131ld\u0131 ve \u0130zmir Azerbaycan Derne\u011fi Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Perviz Altay taraf\u0131ndan Prof. Dr. \u015eahin\u2019e \u201cTe\u015fekk\u00fcr Belgesi\u201d takdim edildi.<\/p>\n