{"id":26077,"date":"2025-02-24T03:37:00","date_gmt":"2025-02-24T03:37:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.euegeajans.com\/?p=26077"},"modified":"2025-02-24T07:49:31","modified_gmt":"2025-02-24T07:49:31","slug":"eu-turk-dunyasi-arastirmalari-enstitusunde-turk-dunyasinda-ortak-terim-sorunu-soylesisi-yapildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/2025\/02\/24\/eu-turk-dunyasi-arastirmalari-enstitusunde-turk-dunyasinda-ortak-terim-sorunu-soylesisi-yapildi\/","title":{"rendered":"E\u00dc T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fcnde \u201cT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019nda Ortak Terim Sorunu\u201d s\u00f6yle\u015fisi yap\u0131ld\u0131"},"content":{"rendered":"

Ege\u2019ye konuk olan Kazakistanl\u0131 T\u00fcrkolog Prof. Dr. \u015eeruwbay Kurmanbayul\u0131<\/strong>\u00a0<\/strong>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019nda ortak terim kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemini anlatt\u0131<\/strong><\/p>\n

Ege \u00dcniversitesi (E\u00dc) T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (TDAE) taraf\u0131ndan \u201cKariyer S\u00f6yle\u015fileri\u201d kapsam\u0131nda \u201cT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019nda Ortak Terim Sorunu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 etkinlik d\u00fczenlendi. Ege \u00dcniversitesi T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc T\u00fcrk Dili ve Leh\u00e7eleri Anabilim Dal\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. \u0130brahim \u015eahin taraf\u0131ndan planlanan ve moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc \u00fcstlenilen toplant\u0131da, konu\u015fmac\u0131 olarak Kazakistan Abay \u00dcniversitesi Nemat Kelimbetov Tu\u0308rkoloji Merkezi Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. \u015eeruwbay Kurmanbayul\u0131 yer ald\u0131.<\/p>\n

\"\"Etkinli\u011fin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapan Prof. Dr. \u0130brahim \u015eahin, \u201c19. ve 20. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrkler i\u00e7in kan ve g\u00f6zya\u015f\u0131yla ge\u00e7ti. Bizler bat\u0131da koca bir imparatorlu\u011fu kaybedip yaln\u0131z Anadolu ile yetinmek zorunda kal\u0131rken do\u011fuda T\u00fcrkistan, Rus ve \u00c7in i\u015fgaline u\u011frayarak esir T\u00fcrkler haline geldiler. Kan ve g\u00f6zya\u015f\u0131 i\u00e7inde, T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131 ortak kimlik, ortak alfabe ve ortak dil konusunda yo\u011fun bir \u00e7aba sarf g\u00f6stermi\u015fler ve bu konularda belli bir a\u015fama kaydetmi\u015flerse de maalesef siyasi ve askeri ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak t\u00fcm bu \u00e7abalar sonu\u00e7suz kalm\u0131\u015ft\u0131r. SSCB\u2019nin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve T\u00fcrk Cumhuriyetlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sonras\u0131nda, eski konular yeniden g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Ge\u00e7en 35 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede, en \u00e7ok alfabe konusu tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da, esasen bu konu zaten 1926 Bak\u00fc T\u00fcrkoloji Kongresi\u2019nde karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Alfabe konusunda yap\u0131lacak \u015fey, konunun siyasilerin iradesine sunulmas\u0131ndan ibarettir: Cumhurba\u015fkanlar\u0131 karar verecek ve kabul edilen bu alfabeye ge\u00e7ilecektir. Oysa bizlerin \u00e7ok daha \u00f6ncelemesi gereken bir ba\u015fka sorun bulunmaktad\u0131r. Bu sorun terminoloji sorunudur. Bug\u00fcn T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n her biri kendi terminolojisini, kendi dilinin imk\u00e2nlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Oysa bu durum T\u00fcrk leh\u00e7elerini her ge\u00e7en g\u00fcn birbirinden daha da uzakla\u015ft\u0131rmakta; \u00fcstelik az say\u0131da n\u00fcfusun konu\u015ftu\u011fu bu dilleri \u00f6\u011frenme konusunda, halkta bir isteksizlik de olu\u015fturmaktad\u0131r. Bunun yerine daha \u00f6nce, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi T\u00fcrk halklar\u0131 ortak bir terminoloji yaratabilir. T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 b\u00fcnyesinde, ortak bir Terim Kurumu olu\u015fturulabilir. Bu kurum, T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n ortak miras olarak g\u00f6rd\u00fckleri VI-XIII y\u00fczy\u0131llara ait Eski T\u00fcrk\u00e7e metinlerdeki s\u00f6z ve ek da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanarak terim \u00fcretebilir. Olu\u015fturulan terminoloji e\u011fitim bakanl\u0131klar\u0131 \u00fczerinden, fak\u00fcltelerde a\u00e7\u0131lacak terminoloji dersleri vas\u0131tas\u0131yla h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde dile sokulabilir. B\u00f6ylece T\u00fcrk leh\u00e7eleri aras\u0131ndaki ortak leksik oran\u0131n\u0131 h\u0131zla artt\u0131rabiliriz. Haliyle, birbirini daha iyi anlayan insanlar, ortak kimlik ve ortak hedefler noktas\u0131nda birlik sa\u011flayabilirler. Bug\u00fcn aram\u0131zda bulunan \u015eeruwbay Kurmanbayul\u0131 1991 y\u0131l\u0131ndan beri Kazak terminolojisi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan bir hocam\u0131zd\u0131r. Bu alanda, Kazakistan\u2019da en etkin ve yetkin hocam\u0131zdan biridir. T\u00fcrk halklar\u0131 i\u00e7in ortak terimin \u00f6nemini en iyi kavrayan bilim adamlar\u0131ndand\u0131r. Kendisini burada g\u00f6rmekten ve ortak terminoloji yaratma konusundaki fikir ve \u00f6nerilerini dinleyecek olmaktan dolay\u0131 \u00e7ok \u015fansl\u0131y\u0131z.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n

\u201cOrtak terminoloji T\u00fcrk halklar\u0131 aras\u0131nda, e\u011fitim, bilim, teknoloji gibi alanlardaki dil bariyerlerine son verecek\u201d<\/p>\n

\"\"Konunun \u00f6nemi hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klamalarda bulunan\u00a0Prof. Dr. \u015eeruwbay Kurmanbayul\u0131, \u201c1991 y\u0131l\u0131ndan beri Kazak teriminolojisi tarihi ve Kazak\u00e7a terim \u00fcretme konusunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Esasen T\u00fcrk halklar\u0131 ars\u0131nda ortak terminoloji konusu, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda da tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1924 y\u0131l\u0131nda o zamanlar Kazaklar\u0131n ba\u015fkenti olan Or\u0131nbor\u2019da, Ahmet Baytursuno\u011flu\u2019nun ve o d\u00f6nemki Ala\u015f Harekti\u2019nin ileri gelenleri ve K\u0131rg\u0131zlardan gelen ayd\u0131nlarla birlikte, terim konusunu tart\u0131\u015fmak i\u00e7in bir araya geldiler. Yeni terim yaparken dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken 4 ilke belirlediler. A. Baytursuno\u011flu bu ilkeleri 1926 y\u0131l\u0131nda Bak\u00fc\u2019de yap\u0131lan T\u00fcrkoloji Kongresi\u2019nde de anlatt\u0131 ve di\u011fer \u00fclkelerden gelen T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131 bu ilkeleri kabul ettiler. Bu esasa g\u00f6re y\u00fczlerce terim \u00fcretildi. 1960\u2019lara kadar Kazak\u00e7adaki terimlerin y\u00fczde 80-90\u2019\u0131 Kazak\u00e7a idi. Ancak 1930\u2019lardan itibaren SSCB y\u00f6neticileri, Sovyet i\u00e7inde bulunan t\u00fcm \u00fclkelerin terimleri Rus\u00e7adan almas\u0131 gerekti\u011fi konusunda kanun \u00e7\u0131kard\u0131. Bu tarihten itibaren Kazak\u00e7a terim \u00fcretmenin yollar\u0131 kapand\u0131. 1990 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde pek \u00e7ok bilim dal\u0131nda terimlerin y\u00fczde y\u00fcz\u00fc Rus\u00e7a idi. Bu d\u00f6nemde, Sovyetler i\u00e7inde bulunan T\u00fcrk halklar\u0131 Rus\u00e7a terimler \u00fczerinden kolayca anla\u015fm\u0131\u015flarsa da, 1990 y\u0131l\u0131ndan sonra her halk kendi dili \u00fczerinden terim \u00fcretmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin Kazaklar ve K\u0131rg\u0131zlar birbirine en yak\u0131n T\u00fcrk halklar\u0131 olsa da, terimlerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda birbirlerinden h\u0131zla uzakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Ayn\u0131 \u015fekilde di\u011fer T\u00fcrk halklar\u0131 i\u00e7in de durum b\u00f6yledir. Birimizin yapt\u0131\u011f\u0131 terimleri g\u00f6rme imkan\u0131m\u0131z yok, g\u00f6rebilsek asl\u0131nda bizim de kullanabilece\u011fimiz pek \u00e7ok terim \u00e7\u0131kacak. \u00d6rne\u011fin biz \u2018tan\u0131st\u0131r\u0131m\u2019 terimini \u00fcrettik h\u00e2lbuki T\u00fcrk\u00e7ede \u2018tan\u0131t\u0131m\u2019 diye terim var. Biz bunu bilseydik yeni terim \u00fcretmeden alabilirdik. Ama bilmedi\u011fimiz i\u00e7in daha uzun ve kullan\u0131\u015fs\u0131z terim \u00fcretmi\u015fiz\u201d dedi.<\/p>\n

\"\"Prof. Dr. \u015eeruwbay Kurmanbayul\u0131, \u201cGeldi\u011fimiz noktada T\u00fcrk dillerindeki terimler ortak bir sanal ortamda bir araya getirilmeli, sonra bunlardan en yayg\u0131n ve T\u00fcrk dili k\u00f6kenli olan\u0131 ortak terim olarak se\u00e7meli ve \u00f6nermeli, hatta zorunlu k\u0131lmal\u0131y\u0131z. \u00a0T\u00fcm bunlar\u0131 organize edecek bir kuruma ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r. \u015eayet biz bunu ba\u015farabilirsek h\u0131zla dillerimiz birbirine yakla\u015facakt\u0131r. B\u00f6ylece, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019nda farkl\u0131 co\u011frafyalarda ya\u015fayan bireyler aras\u0131nda daha derin bir anlay\u0131\u015f ve i\u015fbirli\u011fi sa\u011flanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, dilsel bir k\u00f6pr\u00fc kurman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n korunmas\u0131na da katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu konunun tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir platformda yer almak, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve dilsel birle\u015fimine katk\u0131 sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan memnuniyet verici bir f\u0131rsatt\u0131r. Burada bulunarak, dilin birle\u015ftirici g\u00fcc\u00fcn\u00fc vurgulamak ve ortak bir anlay\u0131\u015f olu\u015fturmak ad\u0131na bu \u00e7al\u0131\u015fmalara katk\u0131 sa\u011flamak, hem akademik hem de toplumsal anlamda \u00e7ok k\u0131ymetlidir. T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n ortak terim sorununu ele almak, sadece dilsel bir mesele de\u011fil, ayn\u0131 zamanda k\u00fclt\u00fcrel bir aidiyetin peki\u015ftirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu alanda at\u0131lacak ad\u0131mlar, T\u00fcrk milletlerinin birlik ve beraberli\u011fini daha da g\u00fc\u00e7lendirecektir” diye konu\u015ftu.<\/p>\n

Prof. Dr. \u015eeruwbay Kurmanbayul\u0131, etkinlik sonunda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlayarak kariyer yolunda lisans\u00fcst\u00fc \u00f6\u011frencilere de\u011ferli \u00f6nerilerde bulundu.<\/p>\n