Egeli bilim insan\u0131 k\u00fcresel iklim krizi, etkileri ve yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri anlatt\u0131<\/p>\n
\u00a0Prof. Dr. Mutluer, \u201cT\u00fcrkiye, do\u011fal afet konusunda y\u00fcksek riskli bir \u00fclke\u201d<\/b><\/p>\n
\u00c7a\u011fatay Yi\u011fit Akkaya-S\u00fcmeyye Almas<\/p>\n
K\u00fcresel iklim krizi, son y\u0131llarda d\u00fcnyada s\u0131k\u00e7a meydana gelen sel, f\u0131rt\u0131na, orman yang\u0131n\u0131 ve kurakl\u0131k gibi do\u011fal afetlerin artmas\u0131ndaki en \u00f6nemli etkenlerden biri olarak g\u00f6steriliyor. De\u011fi\u015fen mevsim d\u00f6ng\u00fcleri, kurakl\u0131k ve k\u0131tl\u0131k gibi ya\u015famsal temel olumsuzluklara neden olan iklim de\u011fi\u015fimleri, do\u011fal afetleri de beraberinde getiriyor. Ege \u00dcniversitesi (E\u00dc) Edebiyat Fak\u00fcltesi Co\u011frafya B\u00f6l\u00fcm\u00fc Be\u015feri ve \u0130ktisadi Co\u011frafya Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve E\u00dc Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Mustafa Mutluer, iklim krizinin tetikledi\u011fi do\u011fal afetler ile ilgili bilgiler verdi.<\/p>\n
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi sonras\u0131 d\u00fcnyada meydana gelen do\u011fal afetleri de\u011ferlendiren Prof. Dr. Mutluer, \u201cSon y\u0131llarda k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimleri sonucunda, kurakl\u0131k, sel, su bask\u0131nlar\u0131, i\u00e7me suyu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131, orman yang\u0131nlar\u0131 gibi d\u00fcnyada pek \u00e7ok hasar\u0131n meydana geldi\u011fi ve ekolojik dengede pek \u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrece girdik. 2015 D\u00fcnya Ekonomik Forumunca yay\u0131nlanan \u2018K\u00fcresel Riskler Raporu\u2019nda d\u00fcnyam\u0131z\u0131 bekleyen en \u00f6nemli on risk aras\u0131nda; do\u011fal afetler, ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 hava olaylar\u0131, iklim de\u011fi\u015fimine ba\u015far\u0131s\u0131z uyum gibi d\u00f6rt risk \u00f6n planda tutulmu\u015f. Bu riskler, insan hayat\u0131na mal olacak etkenler olup, bu risklere kar\u015f\u0131 \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Bu raporda hem iklim de\u011fi\u015fimine dikkat \u00e7ekiliyor hem de ba\u015far\u0131s\u0131z bir uyumun oldu\u011funa vurgu yap\u0131l\u0131yor. Bilim insanlar\u0131 ve siyaset\u00e7ilerle de payla\u015f\u0131lan bu raporda, t\u00fcm d\u00fcnyaya k\u00fcresel risklerin azalt\u0131lmas\u0131 ve afetlere haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na da \u00e7a\u011fr\u0131da bulunuluyor\u201d dedi.<\/p>\n
D\u00fcnya Ekonomik Forumu 2023 ve 2024 y\u0131l\u0131 raporlar\u0131na de\u011finen Prof. Dr. Mutluer, \u201c2023 y\u0131l\u0131nda iki y\u0131ll\u0131k en \u00f6nemli on riski raporlan\u0131yor. Bu raporun i\u00e7erisinde de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini azaltamama, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte \u00e7evresel hasar, do\u011fal afetler, a\u015f\u0131r\u0131 hava olaylar\u0131 ve ekosistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne yer veriliyor. 2024 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan raporda ise; a\u015f\u0131r\u0131 hava olaylar\u0131 yani aniden gelen \u015fiddetli ya\u011f\u0131\u015flara ve f\u0131rt\u0131nalara de\u011finiliyor. Bu durumun toplumsal kutupla\u015fmalar\u0131, devletler aras\u0131ndaki silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve kirlili\u011fi artt\u0131rabilece\u011fi, zorunlu g\u00f6\u00e7leri ortaya \u00e7\u0131kartabilece\u011fi de\u011ferlendiriliyor. 2024 raporuna g\u00f6re ayr\u0131ca, on y\u0131l i\u00e7inde a\u015f\u0131r\u0131 hava olaylar\u0131, ekosistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, do\u011fal kaynak k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kabilir\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin INFORM K\u00fcresel Risk Endeks Puan\u0131 y\u00fcksek\u201d<\/b><\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fal afet konusunda y\u00fcksek riskli bir \u00fclke oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. Mutluer, \u201cT\u00fcrkiye do\u011fal afetlerin tam kav\u015fak noktas\u0131nda, nasibini olumlu ya da olumsuz bir \u015fekilde al\u0131yor. Bu durum nedeniyle y\u00fcksek riske sahip bir \u00fclke. Afet ve Acil Durum Y\u00f6netimi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de Afet Y\u00f6netimi ve Do\u011fal Kaynakl\u0131 Afet \u0130statistikleri Raporuna g\u00f6re, 1980 ve 2017 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda y\u0131lda ortalama bir milyon ki\u015fide 6-25 ki\u015fi do\u011fal afetler sebebiyle hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f. 1900 y\u0131l\u0131ndan beri ya\u015fanan depremler de\u011ferlendirildi\u011finde T\u00fcrkiye, 77 deprem ile d\u00fcnyada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer al\u0131yor. Bu anlamda T\u00fcrkiye deprem bak\u0131m\u0131ndan y\u00fcksek riskli \u00fclkelerden birisi. Sadece deprem de de\u011fil; heyelan, su bask\u0131n\u0131, kaya d\u00fc\u015fmesi, \u00e7\u0131\u011f gibi afetlere de s\u0131kl\u0131kla maruz kalan bir \u00fclkeyiz. INFORM K\u00fcresel Risk Endeksi 2018 raporuna g\u00f6re; T\u00fcrkiye\u2019ye ili\u015fkin inform endeks puan\u0131 5.0 yani riski y\u00fcksek bir \u00fclke. Ayn\u0131 zamanda riskin artma e\u011filimi de var. T\u00fcrkiye, tehlike ve maruziyet puan\u0131 ile de en riskli \u00fclke konumunda. Zarar g\u00f6rebilme a\u00e7\u0131s\u0131ndan 46\u2019nc\u0131, ba\u015f etme eksikli\u011finde ise 146\u2019nc\u0131 s\u0131rada yer al\u0131yor\u201d dedi.<\/p>\n
\u201cToplumun deprem konusunda bilin\u00e7lenmesi \u00e7ok \u00f6nemli\u201d<\/b><\/p>\n
Deprem konusunda al\u0131nacak \u00f6nlemlerin ve fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemine vurgu yapan Prof. Dr. Mutluer, \u201cDeprem can ve mal kay\u0131plar\u0131na neden oldu\u011fu gibi ekonomik hasar\u0131 da en y\u00fcksek olan do\u011fal afetlerden birisi. Ne yaz\u0131k ki, diren\u00e7li kentleri olu\u015fturamad\u0131k. Toplumsal bilinci yayamad\u0131k. Bu nedenle pek \u00e7ok problem ya\u015fanmaya devam ediyor. Depremler durmayacak, olacak. Daha b\u00fcy\u00fckleri de olabilir. Ne zaman olaca\u011f\u0131 belli de\u011fil ancak risk giderek art\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131 hem haz\u0131rl\u0131kl\u0131 ve diren\u00e7li olmak hem de toplumu bilin\u00e7lendirmek gerekiyor. 1999 depreminden ders alsayd\u0131k, peyderpey \u015fimdiye dek \u015fehirlerimiz diren\u00e7li hale getirilebilirdi\u201d dedi.<\/p>\n
\u201cKuzey Anadolu Fay\u0131, b\u00fcy\u00fck depremlerin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerdir\u201d<\/b><\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanmas\u0131 muhtemel depremler ile ilgili bilgi veren Prof. Dr. Mutluer, \u201c\u0130stanbul \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir risk alt\u0131nda. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130stanbul\u2019un maruz kalaca\u011f\u0131 deprem, do\u011frultu at\u0131ml\u0131 bir fay sistemini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Do\u011frultu at\u0131ml\u0131 fay sistemi, Marmara Denizi\u2019nden de ge\u00e7en, Erzincan\u2019a ula\u015fan ve oradan da Bing\u00f6l \u00e7evresine dek uzanan Kuzey Anadolu Fay hatt\u0131nda bulunuyor. En b\u00fcy\u00fck depremler bu fay zonundaki b\u00f6lgelerde ya\u015fan\u0131yor. O nedenle b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve etkisinin \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131 olas\u0131. \u0130stanbul i\u00e7in 7,5\u2019lik bir b\u00fcy\u00fckl\u00fck bekleniyor. Ge\u00e7en y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki deprem de Do\u011fu Anadolu Fay zonu \u00fczerindeydi. Kuzey Do\u011fu Anadolu Fay\u0131 ile Do\u011fu Anadolu Fay\u0131 Do\u011fu Anadolu\u2019da, Bing\u00f6l-Karl\u0131ova-Varto \u00e7evresinde birle\u015fiyor. \u015eu an o b\u00f6lgelerde de bir deprem bekleniyor. Depremler T\u00fcrkiye\u2019nin hemen her yerinde apa\u00e7\u0131k geliyor ve gelecek\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u201cSel ve orman yang\u0131nlar\u0131 ekolojiye \u00f6nemli zararlar veriyor\u201d<\/b><\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de meydana gelen sel ve orman yang\u0131nlar\u0131ndan da bahseden Prof. Dr. Mutluer, \u201c1995 y\u0131l\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sel felaketinde 63 insan\u0131m\u0131z\u0131 yitirdik. O zaman i\u00e7erisinde karayolu ve demiryollar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, sular\u0131n k\u00f6pr\u00fclerin alt\u0131ndan ge\u00e7meye elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, belirli bir alanda g\u00f6llendi\u011fini ve adeta bir baraj\u0131n olu\u015ftu\u011funu g\u00f6zlemledik ve raporlad\u0131k. Bug\u00fcn hala ayn\u0131 engellerin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediliyor. Demek ki 30 y\u0131ld\u0131r kal\u0131c\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nmam\u0131\u015f. Ayr\u0131ca evler, dere yataklar\u0131n\u0131n \u00fczerine kurulmu\u015f. Sadece dere yata\u011f\u0131 ta\u015fm\u0131yor. Ya\u011fmur ya\u011f\u0131yor ancak suyun gidecek bir yeri yok, d\u00fc\u015f\u00fck kotlarda birikiyor. Bu da sellenmelere sebep oluyor. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda Marmaris ve \u00e7evresinde ya\u015fanan yang\u0131nlar \u00fclkemizde ekolojik dengeye ciddi anlamda zarar verdi. \u00c7ok say\u0131da hayvan telef oldu, oksijen kayna\u011f\u0131na zarar verdi. Ya\u015fanan yang\u0131n, ormanlar\u0131n bir bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, erozyona da sebep oldu\u201d dedi.<\/p>\n
Son olarak, k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimleri ve meydana gelen do\u011fal afetler kar\u015f\u0131s\u0131nda al\u0131nacak \u00f6nlemlere de\u011finen Prof. Dr. Mutluer, \u201c\u00dclkemizde, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi kaynakl\u0131 do\u011fal afetler konusunda e\u011fitim kurumlar\u0131nda bilin\u00e7lendirmeler yap\u0131lmas\u0131 ve bu konuda toplumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 gerekiyor. Gelece\u011fin idarecilerine, yetkin ki\u015filere do\u011fal afet kavram\u0131 \u00f6\u011fretilmeli. \u00dcniversite ortak m\u00fcfredatlar\u0131na k\u00fcresel ve do\u011fal riskler konusunda dersler konulmal\u0131 ve toplumsal d\u00fczeyde herkes bu bilince sahip olmal\u0131\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Egeli bilim insan\u0131 k\u00fcresel iklim krizi, etkileri ve yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri anlatt\u0131 \u00a0Prof. Dr. Mutluer, \u201cT\u00fcrkiye,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20443,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99,1,70],"tags":[],"class_list":["post-20442","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim","category-gncl","category-kampus"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER-.jpg",1500,1000,false],"thumbnail":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--300x200.jpg",300,200,true],"medium_large":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--768x512.jpg",640,427,true],"large":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--1024x683.jpg",640,427,true],"1536x1536":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER-.jpg",1500,1000,false],"2048x2048":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER-.jpg",1500,1000,false],"newsphere-slider-full":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--1280x720.jpg",1280,720,true],"newsphere-featured":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--1024x683.jpg",1024,683,true],"newsphere-medium":["https:\/\/www.euegeajans.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/EGE-Prof-Dr-MUSTAFA-MUTLUER--720x380.jpg",720,380,true]},"author_info":{"display_name":"Editor","author_link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/author\/editor\/"},"category_info":"E\u011fitim<\/a> G\u00fcncel<\/a> Kamp\u00fcs<\/a>","tag_info":"Kamp\u00fcs","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20442","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20442"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20442\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20444,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20442\/revisions\/20444"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20442"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20442"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20442"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}