{"id":18024,"date":"2023-11-16T05:10:00","date_gmt":"2023-11-16T05:10:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.euegeajans.com\/?p=18024"},"modified":"2023-11-16T07:15:14","modified_gmt":"2023-11-16T07:15:14","slug":"egede-azerbaycanin-karabag-bolgesindeki-tarihi-alban-yapilari-paneli-duzenlendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.euegeajans.com\/index.php\/2023\/11\/16\/egede-azerbaycanin-karabag-bolgesindeki-tarihi-alban-yapilari-paneli-duzenlendi\/","title":{"rendered":"Ege\u2019de \u201cAzerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f B\u00f6lgesindeki Tarihi Alban Yap\u0131lar\u0131\u201d paneli d\u00fczenlendi"},"content":{"rendered":"

Ege \u00dcniversitesi uluslararas\u0131la\u015fma misyonu do\u011frultusunda T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik farkl\u0131 \u00a0konularda bilimsel etkinlikler d\u00fczenlemeye devam ediyor. Bu kapsamda Ege \u00dcniversitesi (E\u00dc) T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (TDAE) Sosyal, Ekonomik ve Siyasal \u0130li\u015fkiler Anabilim Dal\u0131 taraf\u0131ndan \u201cAzerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f B\u00f6lgesindeki Tarihi Alban Yap\u0131lar\u0131\u201d konulu panel d\u00fczenlendi. E\u00dc TDAE Konferans Salonu\u2019nda d\u00fczenlenen panele E\u00dc Rekt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Prof. Dr. Banu Y\u00fccel, E\u00dc TDAE M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Nadim Macit, akademisyenler ve \u00f6\u011frenciler kat\u0131ld\u0131. Moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc E\u00dc TDAE T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Sosyal, Ekonomik ve Siyasal \u0130li\u015fkiler Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Vefa Kurban\u2019\u0131n \u00fcstlendi\u011fi panelde, E\u00dc Birgivi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Bekir Zakir \u00c7oban, Tarih\u00e7i Prof. Dr. Rizvan H\u00fcseynov konu\u015fmac\u0131 olarak yer ald\u0131lar.<\/p>\n

\u00a0 \u201cAzerbaycan siyasal ve ekonomik a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r\u201d<\/b><\/p>\n

\"\"Panelin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda konu\u015fan Prof. Dr. Banu Y\u00fccel, \u201cSizleri Say\u0131n Rekt\u00f6r\u00fcm\u00fcz ve kendi ad\u0131ma en i\u00e7ten sevgi ve sayg\u0131lar\u0131mla selaml\u0131yorum. Bilindi\u011fi \u00fczere, Kafkasya, T\u00fcrkiye\u2019nin yan\u0131 ba\u015f\u0131nda yer alan, Karadeniz ile Hazar Denizi\u2019nin aras\u0131nda bir silsile halindeki Kafkas Da\u011flar\u0131 boyunca uzanan stratejik bir co\u011frafya olarak bilinmektedir. Sahip oldu\u011fu cazip konum sebebiyle tarih boyunca \u00fczerinde farkl\u0131 hesaplar yap\u0131lan Kafkasya, \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck m\u00fccadelelerin de ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir toprak par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Tarihi, dili, dini ve etnik gruplar bak\u0131m\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n en zengin b\u00f6lgelerinden biri olan so\u011fuk sava\u015f\u0131 SSCB h\u00e2kimiyetinde ge\u00e7irmi\u015f Kafkasya\u2019da, SSCB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte 1991 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney Kafkasya kanad\u0131ndan Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 deklare etmi\u015ftir. So\u011fuk sava\u015f\u0131n bitimi ile Kafkasya\u2019n\u0131n siyasal ve etnik yap\u0131s\u0131ndaki geli\u015fmeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur.\u00a0 \u00d6zellikle Rus hegemonyas\u0131ndan kurtulmu\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yeniden kavu\u015fmu\u015f ve G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n parlayan y\u0131ld\u0131z\u0131 olan Azerbaycan, uluslararas\u0131 siyasette egemen akt\u00f6r olarak var olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r\u201d dedi.<\/p>\n

\u00a0Azerbaycan\u2019\u0131n enerji nakil g\u00fczergahlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi bir noktada olmas\u0131 nedeniyle b\u00f6lge \u00fclkelerin ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin ekonomik ve politik \u00a0bir m\u00fccadele alan\u0131 konumuna geldi\u011fini ifade eden Prof. Dr. Y\u00fccel, \u201cSo\u011fuk sava\u015f sonras\u0131 Azerbaycan siyasal, ekonomik ve askeri a\u00e7\u0131lardan b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgalden temizlemi\u015f ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu panelde de karde\u015f \u00fclke Azerbaycan tarihi, farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile ele al\u0131nacakt\u0131r. \u00a0Panel konu\u015fmac\u0131lar\u0131m\u0131z yapacaklar\u0131 sunumlarda Azerbaycan\u2019da bulunan Alban yap\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6lgedeki etkilerini irdeleyecektir. Panelin verimli olmas\u0131n\u0131 ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131m\u0131za farkl\u0131 bir akademik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rmas\u0131nda katk\u0131 sa\u011flamas\u0131n\u0131 umut ediyorum\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n

\u201cEnstit\u00fc olarak T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n her meselesini \u00f6nemsiyoruz\u201d<\/b><\/p>\n

\"\"Enstit\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Nadi Macit, \u201cT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc olarak T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n her meselesini \u00f6nemsiyoruz. \u0130lmi esaslara dayal\u0131 olarak tart\u0131\u015fmak, payla\u015fmak istiyoruz.\u00a0 \u2018Tarihi Alban Yap\u0131lar\u0131\u2019 ifadesini a\u00e7mak laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu konu hassas, bir o kadar da \u00f6nemli bir konudur. Albanlar ilk Hristiyan topluluklardan biridir. 26 boydan olu\u015fan bu toplum yap\u0131s\u0131nda \u0130skitlerin de yer ald\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Farkl\u0131 d\u00f6nemlerde merkezi g\u00fc\u00e7lerle i\u015fbirli\u011fi yaparak Albanlar \u00fczerinde bask\u0131 olu\u015fturma, ard\u0131ndan bunlar\u0131 Ermeni toplumu olarak g\u00f6sterme, tarihi eserlerini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme giri\u015fimleri \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir konudur \u00c7\u00fcnk\u00fc dini temalar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f ba\u011flam\u0131ndan kopart\u0131larak politik-stratejik ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ele\u015ftirmek din ele\u015ftirisi olarak alg\u0131lanmakta ve istismar edilmektedir. Baz\u0131 dini temalar\u0131 stratejik hamlelerin e\u015fi\u011fi yapma giri\u015fimleri tarihin her d\u00f6neminde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn de yap\u0131lmaktad\u0131r. Hatta bir toplumun dini inan\u00e7lar\u0131 o toplumun aleyhine dahi kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu hususa ba\u011fl\u0131 olarak Albanlar\u0131 ve Alban yap\u0131lar\u0131n\u0131 tarihi durumu \u00e7arp\u0131tarak Ermeni d\u00fcnya tasavvurunun ve politikas\u0131n\u0131n arac\u0131 yapma giri\u015fimini ele\u015ftirmek, tarihi ger\u00e7e\u011fi ortaya koymak H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 veya Ermenileri a\u015fa\u011f\u0131lamak de\u011fildir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti laik, demokratik devlettir. Her inan\u00e7 ve ibadete sayg\u0131l\u0131d\u0131r.\u00a0\u00a0 Entelekt\u00fcel ve etik laikli\u011fin gere\u011fi de budur. E\u011fer bir inan\u00e7 ve ibadet politik ve stratejik hamlelerin e\u015fi\u011fi ve kald\u0131rac\u0131 yap\u0131larak insanlar\u0131n can\u0131n\u0131, mal\u0131n\u0131 tahrip etmenin par\u00e7as\u0131 yap\u0131l\u0131rsa buna hay\u0131r demek dini ahlak\u0131n gere\u011fidir. B\u00f6yle bir olu\u015fuma kar\u015f\u0131 bir ele\u015ftiri getirmek, ilmi bir de\u011ferlendirme yapmak zaruridir\u201d dedi.<\/p>\n

\"\"Moderat\u00f6r Prof. Dr. Vefa Kurban ise, \u201c\u015eu\u015fa Ermeni \u0130\u015fgalinden \u00d6nce ve Sonra\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir proje ile yola \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu projenin bir ba\u015fka projeye \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Prof. Dr. Kurban, proje ile \u015eu\u015fa \u015fehrinin tarihi yap\u0131lar\u0131n\u0131n incelenmesi, b\u00f6lgenin k\u00fclt\u00fcr\u00fc, sosyo-ekonomik ve siyasi yap\u0131lanmas\u0131na ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve b\u00f6lgede yap\u0131lacak olan restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6ncesindeki son durumun tespit edilmesine y\u00f6nelik oldu\u011funu belirttikten sonra hem Azerbaycan Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde hem de bug\u00fcnk\u00fc Ermenistan Cumhuriyeti\u2019nin oldu\u011fu topraklarda, yani Bat\u0131 Azerbaycan topraklar\u0131nda \u00e7ok fazla Alban yap\u0131lar\u0131n\u0131n oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n

\u201cAlban devleti tarih boyunca m\u00fcstakil ve farkl\u0131 bir devlet olmu\u015ftur\u201d<\/b><\/p>\n

\"\"Panelde sunum ger\u00e7ekle\u015ftiren Prof. Dr. Bekir Zakir \u00c7oban, \u201cG\u00fcney Kafkasya tarih boyunca \u00e7e\u015fitli siyasi m\u00fccadelelere sahne olmu\u015f bir aland\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u0130slam \u00f6ncesinde b\u00f6lgede Yahudilik, paganizm ve Zerd\u00fc\u015ftilik inan\u00e7lar\u0131n\u0131n mevcut oldu\u011funu biliyoruz. Bu b\u00f6lgede H\u0131ristiyanl\u0131k ise ilk y\u00fczy\u0131ldan itibaren yay\u0131lmaya ba\u015flayan bir din olmu\u015ftur. Ermeniler, Albanlar ve G\u00fcrc\u00fcler aras\u0131nda havariler d\u00f6neminden itibaren H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu milletlerce kabul edilmektedir. B\u00f6lgedeki Yahudili\u011fin de burada H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesinde \u00f6nemli bir etkisi bulunmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Ermeniler ve G\u00fcrc\u00fcler kendilerini Nuh peygamberin soyuna dayand\u0131rmaktad\u0131rlar. 4\u2019\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Milan ferman\u0131yla H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n Roma \u0130mparatorlu\u011funda serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 bu b\u00f6lgeyi de etkilemi\u015f ve k\u0131sa s\u00fcre sonra Ermeniler ve Albanlar resmi dinleri olarak H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 belirlemi\u015flerdir. Fakat Kad\u0131k\u00f6y Konsili sonras\u0131ndaki monofizit-diyofizit ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Albanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu diyofizit inanca, Ermeniler ise monofizit inanca ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Tarihi \u00e7oklar\u0131nca bilinmese de Alban devleti milattan \u00f6nce 4\u2019\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131ldan, b\u00f6lgenin Arap h\u00e2kimiyetine girdi\u011fi 8\u2019nci y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar G\u00fcney Kafkasya\u2019da, \u015fimdiki Azerbaycan topraklar\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f bir devlettir. Alban Kilisesi veya Kafkas Alban Kilisesi de miladi 4\u2019\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131ldan itibaren bu b\u00f6lgede varl\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir. Ne var ki H\u0131ristiyan Albanlar \u00f6zellikle \u0130slam hilafetinin deste\u011fini alan Ermenilerce 8\u2019inci y\u00fczy\u0131ldan itibaren Gregoryenle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde ise yine Ermeni Kilisesinin tahakk\u00fcm \u00e7abalar\u0131na maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Her d\u00f6nem Karaba\u011f b\u00f6lgesini de i\u00e7ine alan Albanya, Ermenilerin g\u00f6z\u00fcnde her daim b\u00fcy\u00fck Ermenistan hayalinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fundan, Ermeni Kilisesi ve devleti \u00f6ncesinde de i\u015fgal d\u00f6neminde de \u00f6zellikle Karaba\u011f\u2019daki Alban yap\u0131lar\u0131n\u0131, hatta b\u00f6lgedeki t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 kendine maletmek y\u00f6n\u00fcnde bir propaganda g\u00fctmektedir. Oysa Alban devleti tarih boyunca m\u00fcstakil ve farkl\u0131 bir devlet oldu\u011fu gibi Alban Kilisesi de Ermeni Kilisesinden \u00f6nce kurulmu\u015f ve kendine has inan\u00e7 ve uygulamalar\u0131 olan bir kilisedir\u201d dedi.<\/p>\n

\u201cGandzasar Manast\u0131r\u0131, y\u00fczy\u0131llarca Alban patriklerinin merkezi olmu\u015ftur\u201d<\/b><\/p>\n

\"\"Azerbaycan\u2019dan gelen Kafkasya Tarihi Merkezi Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Rizvan H\u00fcseynov ise Azerbaycan’\u0131n Do\u011fu Zengezur b\u00f6lgesinde bulunan Alban Gandzasar (Ganjasar) Manast\u0131r\u0131\u2019n\u0131n baz\u0131 epigrafik yaz\u0131tlar\u0131na ili\u015fkin bilimsel bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 sonu\u00e7lar\u0131 ile ilgili bir sunum ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Prof. Dr. Rizvan H\u00fcseynov, Gandzasar Manast\u0131r\u0131\u2019n\u0131n, y\u00fczy\u0131llarca Alban patriklerinin merkezi oldu\u011funu vurgulayarak 19\u2019uncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00c7arl\u0131k Rusya’n\u0131n Kafkasya’ya gelmesinden sonra Alban Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kilisesinin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve mal varl\u0131\u011f\u0131, el yazmalar\u0131 ve cemaatinin ise Etchmiadzin Ermeni Kilisesi’ne devredildi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.\u00a0 Prof. Dr. H\u00fcseynov, \u201cGandzasar Manast\u0131r\u0131 bir\u00e7ok onar\u0131mdan ge\u00e7mi\u015f ve de\u011fi\u015fikliklere u\u011fram\u0131\u015f ve bu nedenle epigrafik yaz\u0131tlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 yok edilmi\u015f veya de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Kafkasya Tarihi Merkezi, Gandzasar’\u0131n baz\u0131 epigrafik yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n \u00f6nceki ve \u015fu anki durumunun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir analizini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ve ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tebli\u011f etmi\u015ftir. Orta \u00c7a\u011f’da monofizitizmi kabul eden T\u00fcrkler taraf\u0131ndan olu\u015fturulan b\u00fcy\u00fck bir T\u00fcrk miras\u0131 ve epigrafi katman\u0131 ke\u015ffedilmi\u015ftir. Bu T\u00fcrkler, Karaba\u011f’daki Alban Ha\u00e7en Prensli\u011fi\u2019nin temellerini atm\u0131\u015f ve Gandzasar’da ruhani bir merkeze sahip olmu\u015flard\u0131r. Gandzasar, uzun y\u0131llar boyunca Alban patriklerinin makam\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerdir. Analiz, bir dizi ar\u015fiv malzemesi ve yabanc\u0131 yazar \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n incelenmesine dayanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Alban Gandzasar Patrikhanesi tarihine k\u0131sa bir giri\u015f niteli\u011findedir\u201d dedi.<\/p>\n

Panel sonunda Prof. Dr. Banu Y\u00fccel kat\u0131l\u0131mc\u0131lara g\u00fcn\u00fcn an\u0131s\u0131na istinaden \u201cTe\u015fekk\u00fcr Plaketi\u201d ve hediye verdi.<\/p>\n